پایان مدارا

منتشر شده در نشریه سخن روز
برای دولت نهم و طرفدارانش باور کردنی نبود که به یک باره حجم وسیعی از انتقادات صریح و بی پرده آن هم از سوی یکی از بلندپایه ترین مقامات نظام جمهوری اسلامی در یک مدت کوتاه نحوه فعالیت آنها را در سه سال گذشته زیر سوال ببرد.ظاهرا شرایط کشور که ناشی از نحوه مدیریت اجرایی آن در سه سال گذشته بوده طاقت آیت الله هاشمی رفسنجانی را برای نگفتن حرفهایش به سر آورده بود تا رییس جمهور سابق و رییس مجمع تشخیص مصلحت نظام و خبرگان رهبری برای جلوگیری از بوجود آمدن شرایط سخت تر خصوصا در حوزه اقتصاد انتقادات تند و صریحش را بر زبان بیاورد.
گرچه در سه سال گذشته هاشمی رفسنجانی هر از چندگاهی انتقاداتی از دولت نهم خصوصا در مورد نحوه پیشبرد و اجرای سند چشم انداز توسعه کرده بود اما صراحت و بی پرد گی در گفتار و حجم بالای این گلایه ها فضای جدید در نوع تعامل هاشمی و دولت نهم به وچود آورد.برداشت افکار عمومی از این رویداد جدید نیز این بود که از نظر این مقام بلند پایه نظام کشور در وضعیتی قرار گرفته است که برای اصلاح ان دیگر مماشات جایز نیست.
انتقاد صریح در جمع دانشجویان
هاشمی رفسنجانی در جمع دانشجویان و در فصل های پایانی سخنرانی خود سخنانی بر زبان اورد که دیگر شکی باقی نگذاشت که وی به شدت نگران اوضاع کشور خصوصا در زمینه های مدیریتی و اقتصادی است.
او با بیان اینکه امروز کشور به دانشجویان نیاز دارد، گفت: “این گونه که کشور در حال اداره شدن است، نمیتوانیم راضی باشیم که مسلمانان خوبی هستیم و یا الگوی جهانی شویم.تعارف که نداریم، کشوری با این سرمایه عظیم نباید در زمستان دچار قطع گاز و در تابستان دچار قطع برق شود و مردم ساعتها وقت خود را در پمپ بنزینها بگذرانند و بدیهی است که این مسائل و مشکلات به ضعف مدیریت بر میگردد.”
آیت الله هاشمی رفسنجانی ادامه داد: “در مساله سیاست خارجی نیز همین گونه است و در مسائل فرهنگی نیز همین است، شعار زیاد داده میشود، ولی در عمل ضد فرهنگ عمل میشود.”وی تصریح کرد: “اکنون دیگر میطلبد که اهل دانش، افکار و راهکارهای خود را برای اداره کشور مطرح کنند.”
سه سال با دولت مدارا کردیم
اما صحبتها و گلایه های هاشمی در این حد نماند و او به صراحت گفت که در سه سال گذشته با دولت مدارا کرده است.این سخن که در جمع فعالا اقتصادی استان خراسان رضوی بیان شد بدان معنا بود که از این به بعد آن مدارایی که تاکنون در مورد چگونگی حرکت اقتصادی دولت نهم و رفتار مدیریتی آن حداقل در مقام اظهار نظر در مورد عملکرد دولت دیگر وجود نخواهد داشت.
رئیس مجمع تشخیص نظام در آن سخنرانی با انتقاد از سیاستهای دولت نهم در بخش اقتصادی کشور گفت : “ما در این سه ساله با قوه مجریه مدارا کردیم .”
آیت الله هاشمی رفسنجانی همچنین ضمن تشریح برنامه های مجمع در حمایت و توسعه از اقتصاد کشور به ویژه در بخش خصوصی تصریح کرد : “امروز دولت به کارفرمای بزرگی تبدیل شده است که در بسیاری از حوزه های اقتصادی که اجازه ورود نداشته وارد شده و با دولتی شدن اقتصاد کشور با مشکلات زیادی مواجه شد.”
وی در همین حال عنوان کرد:” طبق زمانبندی در اجرای طرح خصوصی سازی و بر اساس اصل 44 قانون اساسی دولت باید طی پنج سال فعالیتهایی را که خارج از موارد در صدر این قانون بوده را باید به بخش خصوصی واگذار می کرد اما می بینیم که هنوز بسیاری از آنها در دست دولت است.”
هاشمی رفسنجانی در مقام دفاع از دولت های سازندگی و اصلاحات در مقایسه با دولت نهم نیز برآمد و با اشاره به دوره مدیریت اجرایی خویش و تدوین و اجرای برنامه 25 ساله طرح تمدن بزرگ اسلامی گفت : “این یک برنامه گام به گام بود نه سند چشم انداز که افق را مد نظر داشته باشد طرح خوبی بود که اجرای آن تا دولت آقای خاتمی هم ادامه یافت اما با تغییر دولت و شروع به کار آن معلوم بود که آنها در این مسیر حرکت نمی کنند.”
هاشمی رفسنجانی با بیان اینکه مجمع تشخیص مصلحت خود را مقید می داند که وارد حوزه کاری دولت و مجلس نشود خاطر نشان کرد :”البته ما برنامه هم نمی نویسیم که آنها مقید به اجرا باشند بلکه تنها تدوین سیاستهای کلی بر عهده ماست.”
وی با بیان اینکه کار مجمع تشخیص مصلحت نظام نظارت بر اجرای سیاستهای کلی در حوزه اقتصادی کشور است اظهار داشت : “ما آیین نامه بسیار ضعیفی برای نظارت داریم به طوریکه حتی در حد مصوبات مجلس هم نمی توانیم اعمال نظر کنیم.در حوزه اجرایی کشور نیز دخالتی نداریم و بر گزارش عملکرد دستگاههای مجری نظارت می کنیم در حالیکه آنها هر گونه که می خواهند گزارش می دهند و می گویند که از برنامه های توسعه جلو هستیم!”
او در بخش دیگری از سخنانش با اشاره به برنامه هدفمند کردن یارانه ها، اجرای این امر را ضروری خواند و هشدار داد: البته باید این مهم بر اساس زمانبندی، به تدریج و گام به گام پیش برود زیرا تسریع در اجرای آن دردسرساز خواهد شد البته موضوع یارانه ها به مرحله جراحی رسیده و باید مراقب بود که در حذف بی برنامه و ناگهانی آن موجب خونریزی شدید و از بین رفتن این طرح مهم نشویم.
انتقاد از مدیریت بخش کشاورزی کشور
زمانی که هاشمی رفسنجانی لباس رسمی خود را از تن به درآورد تا با لباس فعالان ساخت و ساز مترو به تونلهای حفر شده برای توسعه آن برود مشخص شد که رييس مجمع تشخيص مصلحت نظام به جزئیات برنامه توسعه کشور که از پایه گذارانش بود هم بی توجه نیست پس طبیعی بود که حوزه هایی نظیر کشاورزی نیز در وضعیت فعلی مورد نقد او قرار گیرد. او بيان كرد: “امسال كمتر از نیم درصد از بودجه كشور صرف تحقيقات واقعی شده و در مهمترين بخش به وزارت جهاد كشاورزی داده شده است كه درعين حال كافی نيست.از اين رو بودجه تحقيقات را امسال به سه درصد رساندهايم يعنی شش برابر آن چه هست.”
هاشمی رفسنجانی در موسسه تحقيقات اصلاح و تهيه نهال و بذر كرج در ادامه گفت: اقتصاد يعنی سرمايه و نيرويی كه به كار میرود بايد تعادل داشته باشد.همچنين هزينه و درآمد باید همخوانی داشته باشد زيرا در غير اين صورت هزينه و انسان از اين بخش فرار ميكند و خسران بزرگی پديد میآيد.اگر امروز در بخش كشاورزی سرمايه كم جذب میشود، به اين دليل است كه سود ندارد و بزرگان و كشاورزان بايد راه حل نشان دهند.”
وی خاطرنشان كرد: “توسعه پايدار توسعهای است كه تعادل اجتماعی را بر هم نزند، نبايد يک بخش را آن قدر ضعيف كرد كه مردم آواره شوند و يک بخش را آنقدر فربه كه با اتمام دوره اوج دچار خلاء شود.”
هاشمی همچنين با بيان اين كه رونق كشاورزی در ايران و همه جا به آب و خاک وابسته است، افزود: “در ايران خاک كم نداريم اما در نگهداری خاک ضعيف هستيم و با آبخيزداری ضعيف، خاكی را كه طی ميليونها سال ساخته شده از دست میدهيم؛ در حفظ آب نيز بدتر از بخش خاک عمل میكنيم كه بايد در اين بخش بيشتر متمركز شويم.”
وی در اين رابطه صراحتا اعلام کرد که مجمع تشيخص مصلحت نظام سياستهای كلی بخش كشاورزی و آب را نوشته و طرح جامع مديريت آب را مشخص كرده كه اگر مراعات میشد چنين خشكسالیای به وقوع نمیپيوست.
رييس مجمع تشخيص مصلحت نظام اما انتقاداتش را واضح تر بیان کرد و افزود: “طی سالهای گذشته هم كشور با بحران خشكسالی رو به رو بوده ولی وضعيتی كه امروز بر سر كشاورزی آمده پيش نيامده بود.”
هاشمیرفسنجانی همچنین تاكيد كرد:” سيستم كشاورزی از باغداری، زراعت و اصلاح نهال و بذر ، كود، سم، برداشت و نگهداشت و توزيع و مصرف محصولات در كشور ما به صورت عالمانه نيست اين در حاليست كه دانشمندان در اين عرضه فراواناند و يک مديريت برای هماهنگی اين بخشها لازم است.”
انتقاد شدید آیتالله هاشمی رفسنجانی از روزمرگی در عملکرد دولت
اما آیت الله هاشمی رفسنجانی تریبون نماز جمعه تهران را نیز مغتنم شمرد تا به دولت یادآوری کند از روزمرگی در عملکرد خود دست بردارد.وی با اشاره به اجلاس خبرگان که به زودی برگزار خواهد شد، اظهار داشت: “در این اجلاس دو مسئله مهم پرونده هستهای و نقدی شدن یارانهها را که از مسائل روز هستند را مورد بررسی قرار خواهیم داد و به همین منظور از متصدیان این امور دعوت کردهایم در اجلاس خبرگان توضیحاتی را در این باره ارائه کنند.”
رئیس مجلس خبرگان در بخش دیگری از سخنانش با اشاره به دوران پس از جنگ تصریح کرد: “در آن زمان برنامهای به عنوان سازندگی مطرح شد و در سایه همان برنامه تا نزدیک به امروز مشکلات زیربنایی نداشتهایم.در دوران پس از جنگ در برنامههای اول و دوم زیربناهایی ایجاد و ساخته شد که تا امروز بر همان زیربناها کشور جلو رفته است و آب و برق و گاز قطع نمیشد و به خاطر مهار آبها، خشکسالی این قدر اذیت نمیکرد، امیدواریم که با اجرای این برنامه دولت روزمره عمل نکند.”
آیت الله هاشمی رفسنجانی ادامه داد:” پس از دفاع مقدس با تجربه و اقدامات زیربنایی که صورت گرفت امروز شاهد پیشرفتهای گسترده هستیم.در سالهای پس از جنگ توانستیم به صنعت بندرسازی، پالایشگاهسازی، سدسازی، اتوبانسازی و...دست یابیم و حتی فاز 2 پالایشگاه بندرعباس را برای صادرات بنزین در نظر گرفتیم که اگر طبق همان برنامهها جلو میرفتیم، امروز به جای نفت، فرآوردههای آن را با ارزش بیشتری صادر میکردیم یا اگر طبق برنامهها جلو میرفتیم، امروز به اندازهای آب در پشت سدها داشتیم که زهر خشکسالی را از کشاورزان بگیریم و دچار قطع آب و برق نشویم، اینها چیزهایی است که برای ایران مقدور است .”
واکنش های دفاعی طرفداران دولت
طبیعی بود دولت نهم که انتقادات افراد و گروههای مختلف سیاسی با وزن سیاسی به مراتب کمتر از هاشمی رفسنجانی (به دلیل جایگاهش در نظام) را بی پاسخ نگذاشته بود در برابر انتقادات مطرح شده ازسوی وی به پاسخگویی برنیاید.اما در حالیکه انتظار می رفت پاسخ انتقادات رییس مجمع تشخیص مصلحت نظام با حرفهای مستدل و قانع کننده از سوی افراد بلند پایه دولت همراه باشد ایرنا خبرگزاری دولت، رجا نیوز که به نوعی خبرگزاری طرفداران دکتر احمدی نژاد محسوب می شود وظیفه اصلی پاسخگویی را برعهده گرفتند تا دولتیان مستقیما وارد این عرصه نشوند.در این بین خبرگزاری دولت اقدام به حمله مستقیم به دولت سازندگی که سکاندار آن آیت الله هاشمی رفسنجانی بود گرفت.این خبرگزاری در خروجی خود چندین خبر قرار داد که عنوان آن بررسی عملکرد و نقد دولت سازندگی بود و در آن گفتگوهایی با الیاس نادران(نماینده اصولگرای مجلس)، صفار هرندی(وزیر ارشاد)، دکتر داوودی(معاون رییس جمهور) و حجت الاسلام محتشمی پور(روحانی اصلاح طلب) انجام شده بود.اما نکته کار خبرگزاری دولت این بود که این مصاحبه ها همگی به نقل از خبرگزاری فارس و مربوط به سال 1384 است چیز جدیدی خلق نشده است.
رجا نیوز هم تا انجا که در توانش بود مصاحبه انجام داد و مطلب منتشر کرد تا پاسخی بر انتقادهای هاشمی رفسنجانی از دولت نهم بیابد.در این میان حسین شریعتمداری محور دفاع از دولت نهم شد تا با نقل جملاتی از رهبر معظم انقلاب انتقادات هاشمی را خنثی کند.وی مطلبی جنجالی نوشت و در آن نکاتی را متذکر شد که مورد اعتراض شدید جریانات سیاسی مختلف کشور قرار گرفت.
حضور او در صحنه دفاع از دولت نهم با سرمقاله ای در روزنامه کیهان به گونه ای بود که سایر مطالب مطرح شده که اکثرا جنبه حمله به شخص و عملکرد دولت هاشمی رفسنجانی را داشت تا حدود زیادی زیر سایه نوشته شریعتمداری قرار گرفت.
شریعتمداری نقل قول آیت الله هاشمی را مبنی بر اینکه "رهبر انقلاب در ابتداي فعاليت دولت نهم از ما خواستند مدتي با اين دولت مدارا كنيم، ما هم در اين سه ساله با قوه مجريه مدارا كرديم اما مي توانيم بگوئيم اين مدت تمام شده است."، خلاف روال و قانون و غیرقابل استناد خواند و از وی پرسید مگر تاکنون با دولت مدارا کرده است که اکنون زمان آن تمام شده است.در بخشی از یادداشت شریعتمداری آمده بود:
“استناد آيت الله هاشمي به نظر خصوصي رهبر معظم انقلاب - البته و با عرض پوزش در صورت صحت اين استناد- در حالي است كه چند روز قبل از آن، بيت رهبر معظم انقلاب با صدور اطلاعيه اي همگان را از استناد به نظرات مطرح شده از سوي معظم له در جلسات خصوصي، به شدت نهي كرده و تاكيد شده بود اين مطالب تابع حكم مربوط به جلسات خصوصي است و هيچ كس نمي تواند ادعاي نقل و يا تحريف مطلبي را داشته باشد كه علي القاعده دسترسي به آنها جز در شرايط خاص امكان پذير نمي باشد.از اين روي استناد آقاي هاشمي رفسنجاني به سخنان رهبر معظم انقلاب در يك جلسه خصوصي به دليل فوق الذكر اقدامي خلاف قانون و روال است.” در بخش دیگری از این یادداشت نیز آمده بود: “اين نقل قول فاقد اعتبار نيز هست، زيرا، از يكسو آنچه آيت الله هاشمي رفسنجاني از قول رهبر معظم انقلاب نقل كرده اند- البته مطابق تفسير خود ايشان- مستلزم تعريض رهبر فرزانه انقلاب به دولت نهم است و از سوي ديگر براي اثبات صحت آن هيچ سندي غير از اظهارات جناب آقاي رفسنجاني وجود ندارد واز آنجا كه حضرت آيت الله هاشمي رفسنجاني ميانه چندان خوبي با دولت ندارند، بديهي است كه اظهارات يك سوي ماجرا عليه سوي ديگر به تنهايي نمي تواند سنديت داشته و ملاك قضاوت باشد!مخصوصاً آن كه در اطلاعيه اخير بيت رهبر معظم انقلاب نيز با ظرافت هوشمندانه اي براين نكته تأكيد شده و اينگونه نقل قول ها را از نوع نقل قول هايي دانسته بود كه علي القاعده دسترسي به آنها جز در شرايط خاص، امكان پذير نمي باشد.”
در همین راستا یک نماینده اصولگرای مجلس در گفتگو با رجانیوز گفت:”: در حالی که کشور ما از نظر منابع مادی کمبودی نداشت، در دولت های گذشته به خصوص در دوران سازندگی سهمیه بندی و به تبع آن قطعی گاز و برق به کرات اتفاق می می افتاد اما مشخص نیست چرا آقای هاشمی آن زمان واکنش انتقادی نسبت به مشکلات مردم نداشتند.”
حمید رسایی در ادامه اظهار داشت: “با توجه به نزدیک شدن زمان انتخابات، متأسفانه اظهارات آقای هاشمی به عنوان چراغ سبز و جاده صاف کنی برای تخریب گران است.”
نماینده مردم تهران با تأکید براینکه این اظهارات بدون شک نه تنها خیرخواهانه نیست بلکه خلاف مصلحت نظام است، یادآورشد: “با نظر به جایگاه، شأن و سابقه رییس مجمع تشخیص مصلحت موارد برای آقای هاشمی ناپسند است.”
در همین حال البته واکنش یک نماینده مجلس به حسین شریعتمداری جالب توجه بود. این عضو فراکسیون اقلیت مجلس شورای اسلامی با اشاره به انتقادات صریح آیتالله هاشمی رفسنجانی نسبت به عملکرد دولت نهم و واکنش روزنامه کیهان به این اظهارات، گفت: صحبتها و نظرات شخصیتی همانند هاشمی رفسنجانی با ترازوی حسین شریعتمداری سنجیده نمیشود.قدرتالله علیخانی احساس مسوولیت و دلسوزی روحانیت اصیل نظام نسبت به انقلاب و مردم را عامل اصلی انتقادات اخیر آیتالله هاشمی رفسنجانی به ضعف مدیریت و عملکرد دولت نهم دانست.وی با تأکید بر این نکته که روحانیت اصیل همواره در مراحل و موقعیتهای حساس کشور پیشگام بودهاند ادامه داد: اظهارات اخیر رییس مجلس خبرگان رهبری نشأت گرفته از احساس مسوولیت ایشان و نگرانی از مشکلات موجود کشور است.به گفته این عضو کمیسیون حقوقی و قضایی مجلس شخصیتهایی همانند آیتالله هاشمی رفسنجانی در مقاطعی که احساس میکنند مردم و انقلاب در معرض لطمه خوردن هستند و میبایست مواردی را به مردم گوشزد کنند به میدان آمده و حرف خود را میزنند.
نماینده مردم قزوین در خانه ملت با اشاره به هشدارهای برخی شخصیتهای دیگر از جمله آیتالله سید احمد خاتمی و یا حجتالاسلام ناطق نوری نسبت به وجود خرافات طی چند سال اخیر، گفت: این هشدارها نیز به دلیل این است که روحانیت اصیل برای انقلاب، نظام، منافع مردم و حفظ شأن و حیثیت نظام احساس خطر کرده و میکنند.این نماینده مجلس هشدار هاشمی رفسنجانی نسبت به ضعف مدیریت دولت را طرح مبحث جدیدی از سوی ایشان دانست و گفت: در این چند سال صاحبنظران و سیاستمداران فراوانی نسبت به اداره کشور و مدیریت اقتصاد و برنامهریزی تذکر دادهاند.علیخانی حذف سازمان مدیریت را یکی از ضعفهای مدیریت در این دولت عنوان کرد و با طرح این پرسش که مگر میشود یک سازمان عریض و طویلی همانند سازمان مدیریت و برنامهریزی را از ریشه در کشور منحل کرد؟ پرسید: مگر میشود سازمان مدیریت را حذف و کشور را بهگونهای هیأتی اداره کرد؟!
علیخانی در بخش دیگری از این گفتوگو با اشاره به واکنش روزنامه کیهان نسبت به سخنان اخیر هاشمی رفسنجانی و تحریف این جمله مقام معظم رهبری که دولت نهم یکی از محبوبترین دولتها پس از مشروطه است به صورت دولت نهم بهترین دولتها پس از مشروطه است، با تأکید بر اینکه در اینگونه موارد هیچگاه نباید از رهبر معظم انقلاب هزینه کرد افزود: همیشه و در همه موارد باید حساب امام (ره) و رهبر معظم انقلاب از سایرین را جدا کنیم.این نماینده مجلس با اظهار این مطلب که امام خمینی (ره) تا مدتها حتی بنیصدر را تأیید میکردند، افزود: رهبر معظم انقلاب جانشین امام (ره) هستند و همواره در نظارت بر قوا روش ایشان را اعمال میکنند و لذا نباید تا حرفی به میان میآید فورا از رهبری هزینه کنیم.
******
به هر حال هاشمی رفسنجانی که از مردان عملگرا در سیاست کشورمان است پا به عرصه ای گذاشته است که ناشی از دغدغه ها و نگرانی های او از روند توسعه کشور و و وضعیت اقتصادی کشور است.او نیک می داند که با اتهام و حملات لفظی فراوانی از سوی برخی افراد در مسیری که در آن حرکت کرده مواجه خواهد شد اما این مقام بلند پایه نظام به این نکته نیز واقف است که سکوت در برابر شرایط فعلی روزهای سخت تری را برای همه ایرانیان به همراه خواهد داشت.