کرمان خبر

امير حسين رضايي-وحيد قرايي/اختصاصي بام كوير

از ميدان مشتاقيه كـــــرمان واردخيابان 17 شهريور كه مي شوي روبروي بازار سبزي فروش هاي كــــــرمان كه هياهويش حواس براي آدم  نمي گذارد بنايي قرار گرفته كه به نوعي شناسنامه ي اين ميدان بزرگ شهر محسوب مي شود. مقبره مشتاقيه كه آن را«سه گنبد» نيز مي خوانند و گويي در اين هياهوي سرسام آور در سكوتي ابدي فرورفته است .

اگر چه اين مكان  در ابتدا مزار« ميرزا حسين خان» جد اعلاي سادات معروف به ميرحسيني بوده است اما شهرت آن بيشتر به خاطر دفن مشتاق عليشاه از صوفيان نامي قرن سيزدهم هجري قمري است كه در سال 1206 ه.ق به دليل عقايدش او را سنگسار نمودند . اين مقبره در شرق مسجد جامع كرمان واقع شده است كه سه گنبد آن بر فراز قبر مشتاق عليشاه ، شيخ اسماعيل و كوثر عليشاه بنا شده اند . دوگنبد اين بنا داراي كاشي كاري و يكي از گنبدها نيز آجري است كه از همان زمان قاجاريه كه آن را ساختند به همين شكل بوده است . مقبره مشتاق عليشاه در قسمت شمالي بنا واقع شده است كه تزئينات داخلي آن بسيار جالب توجه است و رو به حياطي ساخته شده كه حوض زيبا و درختان پرشمار آن گويي براي آرامش آنها كه در اين مكان دفن شده اند در برابر آن همه هياهوي پر سر و صدا ترين منطقه شهر كرمان به يادگار مانده اند.

در زير  اين گنبد منبري نيز باقي مانده كه در نوع خود بسيار جالب توجه و نفيس است. كاشي كاري هاي سقف دو گنبد مشتاقيه گويا در قرن اخير ساخته شده اند اما كاشي كاري و تزئينات داخلي آن كه از آثار ارزنده هنري نيز محسوب مي شوند مربوط به همان دوره قاجاريه است .

از كشتي پهلواني تا تصوف

در تاريخ ايران كه جستجو مي كنيم به «مشتاق» هاي زيادي برمي خوريم كه همگي اصليتي اصفهاني دارند و هركدام در شاخه هايي چون خطاطي ،‌شعر ،‌موسيقي و .... صاحب شهرت بوده اند . مشتاقي كه در كرمان دفن است اما در رشته ي موسيقي در دوران زنــــــديه صــــــاحب شهـرت بوده و از منابعي كه در مورد زندگي او وجود دارد« رساله الغرائب» نوشته ي «رونق عليشاه كرماني» از مشاهير بم را مي توان نام برد . در اين كتاب كه به صورت شعر است آمده « شبي مشتاق تمام زندگي خود را براي رونق عليشاه تعريف ميكند و او نيز آنها را به شعر درآورده و مكتوب مي كند» . به گفته ي نويسنده ي اين كتاب كه خود نير در همين مكان دفن است نام اصلي مشتاق ،‌محمد مشتاق اصفهاني فرزند ميرزا مهدي است كه زندگي او فراز و نشيب هاي فراواني داشته است .او پس از اتفاقاتي كه در مكتب خانه اصفهان برايش رخ مي دهد ترك تحصيل كرده و در كارگاه بافندگي مشغول به كار مي شود پس از آن به آواز موسيقي روي مي آورد و حتي كشتي پهلواني را نيز تا درجه ي عالي در زورخانه ي محيط صادقي ثاني اصفهاني ادامه مي دهد اما بنا به دلايلي ترك ورزش مي كند و تنها به موسيقي زير نظر استاد«درويش تقي» ادامه مي دهد  .

مشتاق در مرحله اي از زندگي عاشق مي شود و به دنبال عشق خود به شيراز مي رود اما آنجا با معصوم علي شاه دكني از نوادگان شاه نعمت اله ولي آشنا مي شود كه پس از مدتي او لقب مشتاق علي شاه را دريافت مي كند و بدين ترتيب مسير زندگي او دگرگون مي گردد . پس از مدتي وي از سوي معصوم علي شاه براي ترويج طريقت عازم كرمان مي شود و با گذشت زمان صاحب مريدان فراواني مي شو د . دكتر ابراهيم  باستاني پاريزي در كتاب «آسياب هفت سنگ» خود مي نويسد :«يك غلط مشهور وجود دارد و آن اين است كه تصوف موجب گمراهي و سوق خواننده به ترك دنيا و اعراض از جهان مادي و توجه به كاهلي و سست گيري خواهد شد».

او در مورد مشتاق مي نويسد :«مخالفان وي در شهر كه بازار مشتاق علي شاه را گرم ديدند در فكر نابودي او افتادند و نقطه ضعفي كه از او در دست داشتند نواختن ساز بود . روايت است كه ظهر 21 رمضان 1206 هجري قمري ، مشتاق عليشاه وارد مسجد جامع كــرمان مي شود تا فريضه ي خود را به جا آورد . پسر ملا عبداله ، يكي از روحانيان شهر به دروغ در ميان جمعيت فرياد برمي آورد كه ملا حكم سنگسار مشتاق را صادر كرده و مردم به سوي او حمله ور مي شوند و او را به بيرون از مسجد برده و در محلي به نام «تل خر فروشان» به همــــــراه مريدش درويش جعفر سنگسار مي كنند. » و بدين ترتيب زندگي او به پايان مي رسد.

مي گويند كه مشتاق عليشاه قرآن را با نواي سه تار مي خوانده است و جلال آل احمد در سفرنامه اش پس از حضور در مقبره مشتاقيه نوشته است :«اگر سيم چهارم سه تار را سيم "مشتاق"  مي گويند به ابتكار اين باباست كه اينجا خفته.»

به هر حال ظاهرا بعد از سالها مهجوري اين بناي تاريخي و مشهور در كرمان و بي توجهي به آن ، سازمان ميراث فرهنگي ،‌صنايع دستي و گردشگري استان كرمان تصميم به مرمت اين بنا كه زير نظر اداره كل اوقاف و امور خيريه اين استان اداره مي شود گرفته است .

مسئول حفظ و احياي بناهاي تاريخي كرمان در اين باره مي گويد :«ساخت اين بنا و گنبد اصلي آن به اواخر دوره صوفيه و اوايل دوره ي قاجاريه باز مي گردد و در دوره هاي بسياري نيز مورد تعمير و مرمت قرار گرفته است . كاشي كاري هاي  گنبدها  ، كاشي كاري اصلي نمي باشد و حدود 27 سال پيش انجام گرفته است و از زير اين بنا دو رشته قنات عبور كرده است كه در دوره هاي مختلف موجب نشست زمين و آسيب رساندن به ساختمان آن شده است ».

حميد روحي  همچنين در مورد اقداماتي كه  تاكنون براي مرمت اين مجموعه صورت گرفته مي گويد :«تقريبا از اوايل انقلاب هيچ عملیات مرمتي بر روي اين بنا انجام نشده بود تا اين كه سال گذشته با تامين 250 ميليون ريال از اعتبارات ملي كشور  پروژه ي احياي اين مجموعه آغاز شد و تقريبا تا انتهاي تيرماه امسال به پايان مي رسد ».

اين پروژه شامل مرمت و بازسازي كل مقرنس هاي شمالي و جنوبي ،‌استــحكام و پيوند سر در ضلع شمالي و ضلع جنوبي و ورودي اصلي بنا ، مرمت تزئينات گچي و كاشي كاري گنبد ،‌انجام امور تزئيناتي و همچنين پر كردن قنات هاي موجود براي جلوگيري از نشست دوباره مي باشد . پس از انجام اين پروژه بناي مشتاقيه  تقريبا تا پنج سال ديگر احتياج به تعميرات كلي ندارد و تنها مي بايست سالانه رسيدگي جزيي به آن انجام گيرد».

اما اين مجموعه با تمام زيبايي ها و جذابيت هاي توريستي در اكثر مواقع تعطيل مي باشد و درب آن به روي بازديدكنندگان بسته است . روحي در اين باره مي گويد :« ما مراجعه كنندگان بسياري در سازمان ميراث فرهنگي داريم كه از وضعيت فعلي مجموعه و هم چنين برخورد نامطلوب سرايدار و نگهبان اين محل شكايت دارند كه مسئولان اداره ي اوقاف استان بايد نسبت به رفع اين مشكل و زمينه سازي براي بازديد بيشتر گردشگران از اين بنا اقدامات اساسي انجام دهند .

در اين ميان وجود بازار ميوه و تره بار شهرداري درست روبه روي اين بنا و وضعيت نامطلوب بهداشتي موجود در آن محل نيز تصوير نامناسبي از مجموعه ي مشتاقيه را در خاطر بازديدكنندگان و حتي رهگذران به جا مي گذارد .

به هر حال نام مشتاق و بناي تاريخي آن جزيي از تاريخ كهن  شهر كرمان است كه به يادگار براي ما به جا مانده است ، ميراثي كم رنگ و دردناك كه بايد چون هويت خود از آن مراقبت كنيم .